Poniższe kazania wygłoszono w związku z „kontrowersją kikuyuańską", wynikłą z otwartego listu skierowanego przez biskupa Zanzibaru do biskupa St. Albans w sprawie postawy zajętej przez biskupów Ugandy i Mombasy na konferencji misyjnej w Kikuyu w czerwcu 1913 roku.
V. Kazania kikuyuańskie
Salford, 1913.
Wszyscy zainteresowani religią…
Niedawna kontrowersja… wielkie zainteresowanie. Nie ma ani jednego członka Kościoła narodowego, który by nie odczuł żywego zainteresowania.
I dla katolików również. Oto bowiem Kościół, który trzy wieki temu nas wydziedziczył, teraz sam jest w odmętach wewnętrznego konfliktu… Mówi się, że lepiej odpowiada Anglikom! … Z obu stron dobrzy ludzie. Nie po raz pierwszy… ale może jeszcze nigdy kwestie nie były tak jasne. Proponuję w tych dniach poczynić kilka uwag. Ufam, że nie powiem słowa, które by zraniło czyjąś wrażliwość. Żywię szczere współczucie i zainteresowanie dla braci chrześcijan.
**I. Trzy stronnictwa w Kościele Anglii.**
Powszechnie wiadomo, że w przybliżeniu istnieją trzy… Potoczne nazwy: High, Low, Broad. Wszystkie w mniejszym lub większym stopniu zgodne co do ogólnego pojęcia Credo… choć zdarzają się zaskakujące wyjątki (np. Henson i Zmartwychwstanie… Dziewicze Narodzenie): i co do odrzucenia papieża. Poza tym — najrozmaitsze wyjątki i rozbieżności.
(1) High Church — w przybliżeniu katolicka: kapłaństwo przez nią wyświęcone; chrześcijańskie Sakramenty [uważa się za] rzeczywiste środki łaski.
(2) Low Church — w przybliżeniu antykatolicka; nie wierzy, że kapłaństwo pochodzi od Chrystusa… Przyjmuje posługi nienależących do Kościoła anglikańskiego… wierzy, że Sakramenty nie są rzeczywistymi środkami łaski.
Te dwa nurty dość wyraźne; i oba zostały celowo włączone do Kościoła… („Część wewnętrzna…"). I tak powstało,
(3) Broad Church… które celowo głosi, że Kościół Anglii dopuszcza jedno i drugie; i to jest najbardziej lojalne: ponieważ to, co głoszą, jest faktem… Jeden duchowny naucza (1), inny (2)… i obaj są dopuszczeni do nauczania w imieniu Kościoła. Czytajcie listy w gazetach, a zobaczycie, że te trzy nurty piszą:
(1) mówi… Zorganizowane ciało określonego rodzaju, dlatego nie może przystępować do komunii z innymi;
(2) mówi: Nie zorganizowane ciało określonego rodzaju, dlatego czemu odpychać innych;
(3) mówi: Można wybrać… a każde stronnictwo musi tolerować pozostałe.
**II. Moja dzisiejsza teza: czy może być Kościołem Chrystusowym ten, który nie podjął decyzji?**
Jeden przykład — spowiedź. Dziś wieczór zajmę się całą tą sprawą.
(1) mówi: Rozgrzeszenie konieczne do odpuszczenia grzechów;
(2) mówi: Rozgrzeszenie niepotrzebne i błędne;
(3) mówi: Wybierajcie; możecie — ale nie musicie.
Czy można sobie wyobrazić doktrynę ważniejszą?… Nie można zbagatelizować tej kwestii.
Chodzi o to: czy Kościół może rościć pretensje do bycia Kościołem Chrystusa, który przyszedł odpuścić nam grzechy, jeżeli nie podjął decyzji co do tego, jak owe grzechy mają być odpuszczane?
Wczoraj postawiłem przed wami pytanie, które zamierzam stawiać przez cały tydzień. Trzy stronnictwa w Kościele Anglii — czy może być Kościołem Chrystusowym ten, który je toleruje? Dziś pójdę inną drogą.
Wszystkie trzy stronnictwa są zgodne, że Chrystus ustanowił obrzęd Komunii… że wziął Chleb… że wypowiedział inne słowa w J 6 dotyczące Niego. Interpretacja jest jednak sporna.
(Dziś wieczór wyłożę doktrynę katolicką.)
(1) High Church… doktryna niemal katolicka: choć wzbrania się przed „przeistoczeniem". Wierzy jednak, że Chrystus chciał, aby Jego słowa rozumieć dosłownie… że Chleb jest przemieniany, dlatego też traktuje konsekrowany Chleb i Wino tak jak katolicy: praktykuje adorację. Prawdziwy Sakrament — stąd ornaty: troska o okruszyny… niektórzy przechowują. Nieliczni praktykowali Benedykcję.
(2) Low Church — całkowite przeciwieństwo. Nie: „Ja jestem Drzwiami"… Wygląda jak Chleb, zatem jest Chlebem. Łaska z pewnością jest przyjmowana przez godnie przystępujących; jest to jednak symbol Jego Ciała, pamiątka dawnej Ofiary. Stąd — żadnych ornatów… żadnego przechowywania… zbyteczne i prowadzi do zabobonu. Przede wszystkim — nie Benedykcja.
(3) Broad Church — jak sam Kościół Anglii, nie zaprzecza ani jednemu, ani drugiemu. „Jedni widzą prawdę w jeden sposób, drudzy w inny… Niechaj więc oboje żyją razem. Jeśli chcecie ornatów itd. — miejcie je; jeśli nie — nie bierzcie." Wielka to liberalność i wyrozumiałość.
Powtórzę pytanie: czy może być Kościołem Chrystusowym ten, który dopuszcza obydwa poglądy? Czy można sobie bowiem wyobrazić coś ważniejszego? Dlatego właśnie zaprotestował biskup Zanzibaru — mam dla niego sympatię. Wolność myśli — owszem — ale dawać Ciało Chrystusa tym, którzy nie mogą weń wierzyć! I dla Mombasy, i dla Ugandy też mam sympatię! To nie jest Ciało Chrystusa… Symbol… Czemu nie dzielić się nim?…
Ale nie mam sympatii dla Kościoła Anglii, który jeszcze nie podjął decyzji, skoro uprawomocnia obie grupy nauczycieli. Na jego świętych stołach spoczywają pewne elementy: chleb i wino! Czy może być Kościołem Chrystusowym ten, który nie rozstrzygnął jeszcze, czy jest tam Ciało… żłób betlejemski… Krew przelana na Krzyżu… czy chleb i wino.
Albo High Church jest bałwochwalczy, albo Low Church jest niewierna!…
Rozważaliśmy podzielony Kościół Anglii w odniesieniu do dwóch Sakramentów… Dziś jeszcze głębszy podział — samo pojęcie Kościoła.
**I. Co mógł uczynić Chrystus.**
Pan nasz mógł postąpić na jeden z dwóch sposobów, zapewniając zbawienie światu.
(1) Indywidualizm. — Mógł powiedzieć: „Nie założę żadnego Kościoła. Zadbam jedynie o to, aby napisano Biblię; i zostawię każdemu człowiekowi, by zbawił się przez słyszenie o Mnie i wiarę we Mnie.
„Oczywiście Moi uczniowie zjednoczą się i ustanowią reguły oraz wyznaczą przełożonych, jak w stowarzyszeniu. Ale nie wydam żadnych ścisłych reguł w tej sprawie, oprócz jednej lub dwóch." Mógł tak uczynić; i protestanci sądzą, że tak właśnie zrobił. Tak właśnie myślą Mombasa i Uganda. Biskupi i kapłani nie byli w istocie ustanowieni przez Chrystusa. Nie ma wielkiego znaczenia, czy Kościół ma biskupów, czy nie. Oczywiście potrzeba szafarzy, ale to nie jest kwestia zasadnicza.
(2) Katolicyzm. — Wiemy natomiast, co Chrystus faktycznie uczynił. Ustanowił Kościół: dał biskupom władzę wyświęcania innych. Uczynili to w Dziejach Apostolskich… Aby Kościół trwał zawsze: aby ten Kościół interpretował Biblię: aby człowiek pragnący należeć do Chrystusa musiał należeć do tego Kościoła… nie do wesleyjańskiego itd.; że Kościół jest ustanowiony Bożą mocą. Zgadza się z tym biskup Zanzibaru. (Wiemy ponadto, że uczynił świętego Piotra Głową… ośrodkiem jedności, zawsze. Biskup Zanzibaru w to nie wierzy; ale wierzy w pierwszą część.)
**II. Spór dotyczył właśnie tego.** Mombasa i Uganda mówią, że nie ma znaczenia, do którego Kościoła… bo jedynie ludzki, i wierząc jak wierzą — jest to całkowicie sensowne. „Dlaczego mamy być oddzieleni?" Tylko ludzkie podziały. I bishop Zanzibaru też jest całkowicie rozsądny. „Jakże mam zrezygnować z Bożego nakazu?… mówić, że biskupi nie mają znaczenia, skoro Chrystus ich ustanowił?"
Straszne jest jednak to, że Kościół Anglii nie rozstrzygnął, które stanowisko podziela. Zdarzało się to już wcześniej. Około sześćdziesięciu pięciu lat temu. Projekt pruski… Stanley… Pozwala swoim szafarzom nauczać obydwu poglądów. Jakże przerażające! Rości pretensje do bycia Kościołem Chrystusowym, a nie chce powiedzieć, czym jest Kościół Chrystusowy! Nie mogą mieć obaj racji! Jej szafarze, jak dziekan Durham, mogą pisać i głosić, że episkopat nie ma znaczenia… Jakże może ona rościć pretensje do nauczania w imię Chrystusa, jeśli nie chce rozstrzygnąć, czego Chrystus nauczał?
Jeszcze jedna kwestia i podsumowanie.
Biskup Zanzibaru zwraca uwagę na następujący fakt — bishop St. Albans nie potępił zbyt stanowczo własnego kapelana odpowiedzialnego za książkę, która przeczyła Zmartwychwstaniu i głosiła, że Chrystus pojął dopiero przy Chrzcie, że ma być Prorokiem. Natomiast surowo potępił kapłana, który publicznie wzywał Naszą Panią. Większa zbrodnia przeciw religii Kościoła Anglii — prosić Maryję o modlitwę za nas, niż twierdzić, że Chrystus nigdy nie zmartwychwstał.
**I. Podsumowanie.**
Kościół Anglii rości pretensje do bycia Kościołem Chrystusowym w tej krainie. Posiada nasze kościoły i dochody, i mówi, że ma do tego prawo, gdyż jest dawnym Kościołem Anglii!
Rozważcie, cośmy widzieli!
Ten, który nie rozstrzygnął jeszcze, czy Pokuta jest Sakramentem, czy bluźnierstwem.
Ten, który nie rozstrzygnął jeszcze, czy Ciało i Krew Chrystusa są rzeczywiście obecne, czy nie.
Ten, który nie rozstrzygnął jeszcze, czy biskupi zostali ustanowieni przez Chrystusa.
Ten, który uważa wzywanie Maryi za większą winę niż zaprzeczanie Zmartwychwstaniu Chrystusa.
Wiem, że wielu jego dzieci w tych kwestiach jest prawowierna; wiem jednak również, że wielu takie nie jest. I on toleruje jednych i drugich.
Zadziwiające, że ludzie tego nie dostrzegają!
**II. Co mamy czynić?** Mamy obowiązek wobec nich wszystkich — jak wobec wszystkich dusz, za które Chrystus umarł.
(1) Stawiać te sprawy przed ich umysłami. Nazywano to „brakiem miłości". Ależ nie stawiać ich byłoby brakiem miłości! Tracą bowiem łączność z Objawieniem! Wskazujcie na to.
(2) Modlić się. Bez tego argumentacja na nic się nie zda; tylko rozgoryczy. Módlcie się, aby Duch Prawdy, który oświeca Kościół, oświecił i ich, i przywiódł z powrotem do prawdziwego domu!