Gdy szukam swojej drogi albo decyzji

Nauki rekolekcyjne w dwóch częściach: o aniołach jako wzorach posłuszeństwa czynnego i biernego, uwielbienia i czystości; oraz o świętym Piotrze w pięciu odsłonach — powołanie, nawrócenie woli, upadek i pokuta, i misja pasterska. Centrum całości jest osobista relacja duszy z Chrystusem, pogłębiana przez sakramenty i nieustannie odnawiane nawrócenie.

„Jedyne pytanie, jakie mnie dotyczy: Czego chce Bóg?”

Cztery kazania karmelickie i notatka rekolekcyjna rozwijają temat Chrystusa jako Drogi (posłuszeństwo woli — etap oczyszczenia), Prawdy (Chrystus jako wyjaśnienie całego systemu dogmatycznego — etap oświecenia) i Życia (miłość jako serce religii — etap zjednoczenia). Benson przestrzega przed dwoma typami defektywnego katolicyzmu — posłuszeństwem bez rozumienia i wiedzą bez serca — i ukazuje spiralny postęp przez wszystkie trzy etapy.

„Religia to nie samo posłuszeństwo, nie sama wiedza, lecz Miłość.”

Cztery luźne kartki konferencyjne: o obiektywnej wartości ceremonii (kult jako czyn wobec Boga, nie człowieka — zasada zilustrowana Dawidem i Michal); o angielskich męczennikach elizbietańskich jako wzorach wierności wbrew intelektualnym i cielesnym pokusom; o współczesnych zagrożeniach dla religii (indywidualizm, socjalizm, deizm transcendencji i panteizm immanencji); i katechetyczne wyjaśnienie nauki o odpustach w powiązaniu z czyśćcem i wstawiennictwem Kościoła.

„Gdy raz się to pojmie, Kult Boży staje się czymś innym i cudownie realnym — już nie zależy od twego nastroju.”

Pierwsza konferencja adwentowa o pierwszym błogosławieństwie. Burke wyjaśnia, że ubóstwo ducha nie oznacza zniszczenia uczuć i pragnień, lecz ich przeniesienie z dóbr doczesnych na wieczne — co jest istotą wiary. Wiara jako pewność rzeczy niewidzialnych jest pierwszą rysą charakteru chrześcijańskiego nakreśloną przez Chrystusa, korzeniem całego życia nadprzyrodzonego. Cytuje nienazwanego angielskiego myśliciela (Newmana) o trudności protestantyzmu z brakiem autorytatywnych zasad pierwszych.

„Człowiek wiary to ten, który ma widoki i pragnienia ponad i powyżej tego świata i zmysłów; który nie czyni rzeczy zmysłowych ostatecznym i wielkim przedmiotem swych życzeń i pragnień;”

Hedley dowodzi na przykładzie historii Walii, że pełne chrześcijaństwo obejmuje określone nauczanie, ofiarę eucharystyczną i posługę sakramentalną, których brakuje protestantyzmowi. Utrata Mszy i sakramentów po Reformacji ogołociła naród z prawdziwej wiary przez pokolenia, choć Bóg nigdy nie opuszcza ludu całkowicie. Tylko Kościół Katolicki zachowuje chrześcijaństwo Chrystusowe w całości i ciągłości apostolskiej.

„Lecz chrześcijaństwo Chrystusowe jest chrześcijaństwem określonego nauczania religijnego, ofiary eucharystycznej i posługi sakramentalnej”

Miłość bliźniego wyrażona czynem wzmaga miłość Boga i prowadzi duszę do nawrócenia oraz otwarcia na łaskę. Apostołowie — od świętego Augustyna z Anglii po współczesnych misjonarzy — są posłani przez Chrystusa, by czynić Go obecnym przez słowo i sakramenty, a ich wstawiennictwo w Niebie przekracza skuteczność ich ziemskiej pracy. Maryja jako Arka Przymierza przybliża Boga do dusz przez swoje macierzyńskie wstawiennictwo i jest niezbędna w porządku łaski Nowego Przymierza.

„Apostołowie nie umierają. Anglia czeka na kolejne nawrócenie.”

Obszerny list pasterski omawiający chrześcijańskie zasady życia państwowego — Hlond wywodzi, że Państwo pochodzi z prawa przyrodzonego i od Boga, a więc powinno mu być posłuszne; szczegółowo omawia relację Państwa do jednostki, rodziny i Kościoła. List stanowi kompendium katolickiej nauki społecznej zastosowanej do realiów odrodzonej Polski, z przestrogą przed ustrojami totalitarnymi odbierającymi obywatelom godność. Zawiera też wykład zasad współpracy i rozdziału Kościoła i Państwa.

„Źródło i normy etyki państwowej Państwo jest od Boga, ale nie jest Bogiem, a więc nie jest źródłem prawa obyczajowego, nie stwarza moralności ani nie ustanawia jej normy,”

Newman wyjaśnia, jak zarazem wyznawać wiarę odważnie i unikać ostentacji: głównym sposobem jest posłuszeństwo Kościołowi i jego ustanowieniom, które zdejmują z nas ciężar osobistego przechwałania. Zwykłe życie wiernego chrześcijanina samo w sobie — bez zamierzenia — objawia Chrystusa przez słowa i czyny, które inni zapamiętują i które pobudzają do naśladowania. Tam, gdzie konieczne jest jawne upomnienie lub wyznanie publiczne, należy czynić to łagodnie, bez pozy i w duchu pokory.

„Wasze słowa i uczynki wykażą z biegiem czasu — jak się mówi — gdzie jest wasz skarb i wasze serce.”

Newman radzi wszystkim doznającym religijnych wątpliwości, rozterek i zniechęcenia jedno lekarstwo: codzienne, pokorne wypełnianie powszednich obowiązków. Spekulacja, emocje i szukanie nowych nauczycieli nie rozwiązują wątpliwości; praktyczne posłuszeństwo w małych rzeczach — mówienie prawdy, uczciwość, łagodność — stopniowo przynosi jasność i pokój. Cierpliwe czekanie na Boga przy jednoczesnym strzeżeniu Jego drogi jest jedyną pewną metodą wyjścia z duchowego zamętu.

„Wszystkim zatem, którzy w jakikolwiek sposób popadli w rozterkę — którzy pragną światła, lecz znaleźć go nie mogą — dać należy jedno napomnienie: bądźcie posłuszni.”

Kazanie na święto Jakuba Apostoła rozważa tajemnicę ludzkiej odpowiedzialności wobec Bożego przedznania. Newman odrzuca predestynacjanizm, broniąc nauki, że człowiek zachowuje zdolność opierania się łasce i ponosi realną odpowiedzialność za swój los. Łaska Boża i wolna wola człowieka nie wykluczają się.

„Jakom żyw, mówi Pan Bóg, nie mam upodobania w śmierci grzesznika, ale abym się nawrócił grzesznik od drogi swojej i żył.”

Newman przedstawia młodość Dawida jako wzór kształtowania charakteru w cieniu władzy i pokusy ambicji: Dawid służy Saulowi z pokorą i wiernością, mimo że wie o swoim namaszczeniu. Bojaźń Boża i szacunek dla ustanowionej władzy czynią go zdolnym do późniejszego wypełnienia powołania. Kazanie pokazuje, że dojrzałość duchowa rodzi się przez wierne wykonywanie małych obowiązków, nie przez spektakularne czyny.

„Bał się Boga i szanował króla; i to w tym szczególnie narażonym na pokusy ambicji okresie życia.”

Newman analizuje teologiczne i praktyczne podstawy przynależności do Kościoła widzialnego jako sakramentalnego ciała ustanowionego przez Apostołów, odpierając popularne argumenty za wolnym wyborem wyznania. Odpowiada na zarzuty dotyczące formalizmu, niegodnych nauczycieli i potrzeby jedności przez odpuszczanie form. Kazanie wskazuje, że posłuszeństwo Kościołowi jest równoznaczne z pokorą wobec Bożego zarządzenia, a opuszczenie go zawsze nosi znamię grzechu.

„Cóż nam, prostym chrześcijanom, do ludzkich nadziei i lęków, do planów zmian, pogoni za nowinkami, czy marzeń o reformach?”

Kazanie ukazuje Kościół jako sieć zagarniającą ryby wszelkiego rodzaju: walka między Prawdą a Fałszem, niegdyś toczona między Kościołem a światem, przeniosła się do wnętrza Kościoła i rozgrywa się w każdej dziedzinie codziennego życia — politycznej, parafialnej, domowej. Newman odrzuca przekonanie, że religia nie jest polityczna, wskazując, że każdy wybór po stronie dobra lub zła jest próbą wiary. Kazanie wzywa do świadomego opowiadania się za Bożą Prawdą w konkretnych, małych sytuacjach codziennego życia.

„mówię tylko, że jest słuszne i niesłuszne, że nie jest rzeczą obojętną, po której stronie staje człowiek, że człowiek będzie sądzony kiedyś za stronę, którą wybrał.”

Kazanie uzasadnia konieczność przynależności do widzialnego Kościoła jako środka zbawienia i wspólnoty świętych. Newman odpiera tendencję do religii czysto prywatnej i indywidualistycznej. Kościół widzialny nie jest tylko instytucją ludzką, lecz mistycznym ciałem Chrystusa kontynuującym Jego dzieło.

„A marnotrawić się i wyczerpywać dla wielu powołanych ze względu na wybranych niewielu — oto powołanie chrześcijańskich nauczycieli i świadków.”

Kazanie stawia tezę, że wiara chrześcijańska wymaga odważnego zaangażowania — postawienia czegoś realnego na słowo Chrystusa, bez pewności powodzenia. Newman pyta, co konkretnie poświęciliśmy dla Ewangelii, i odpowiada, że większość chrześcijan nie ryzykuje nic. Przykłady Jakuba, Jana i Barnaby ilustrują, czym jest prawdziwy akt wiary.

„Rzekli Mu: możemy.”

Rozważanie o stanie niewinności rajskiej: Bóg zamierzył prostotę i bezpośredniość jako naturę człowieka, jednak grzech pierworodny zaciemnił rozum i osłabił wolę. Newman stwierdza, że chrześcijańskie uświęcenie polega na odzyskaniu tej prostoty przez łaskę, nie własny wysiłek. Pokora i dziecięca ufność są bliżej ideału niż intelektualne poszukiwania.

„I zauważmy, że gdy przyszedł Drugi Adam, powrócił — owszem, więcej niż powrócił — do owego życia, które Pierwszemu pierwotnie wyznaczono.”

Newman precyzuje, że wiara jest tytułem do usprawiedliwienia — nie jego przyczyną instrumentalną, lecz prawnym warunkiem dostępu do łaski, której przekazicielem jest chrzest. Rozróżnienie to pozwala uniknąć zarówno protestanckiego sola fide, jak i pelagiańskiego polegania na uczynkach. Wiara jest konieczna, lecz chrzest jako sakrament jest niezbędnym kanałem łaski.

„Wiara jest naszym prawem i tytułem do usprawiedliwienia, jedynym koniecznym prawem i tytułem; ale czy ktoś ma natychmiast to, do czego ma prawo?”

Przykład człowieka, który wyrzucał demony w imię Chrystusa bez przynależności do grona uczniów, jest okazją do dyskusji o autorytecie Kościoła i samowolnym kaznodziejstwie. Newman broni zasady, że głoszenie Ewangelii bez misji kościelnej jest bezprawne — nawet jeśli przynosi pozorne owoce. Kościół ukształtował chrześcijan i ma prawo nimi kierować; samowolna droga poza Kościołem jest złudzeniem.

„Kościół, który was ukształtował, ma prawo was kierować i protestować, gdy nie chcecie być kierowani;”

Kazanie broni praktyki chrztu niemowląt, wychodząc od teologii sakramentu jako zadatku Bożej łaski dostosowanego do potrzeby niemowlęcia (grzech pierworodny). Newman argumentuje z postawy Chrystusa błogosławiącego dzieci oraz z logiki uczniowania: chrzest jest przyjęciem do szkoły Chrystusa. Kończy wezwaniem, by chrześcijanie pamiętali swój chrzest jako żywy zobowiązujący przywilej.

„Chrzest jest właśnie dostosowany do ich potrzeby: zawiera obietnicę tych samych łask, których im potrzeba i których bez Bożej hojności mieć nie mogą.”

Kazanie argumentuje, że Chrystus założył widzialne królestwo — jeden Kościół zbudowany na Piotrze, spajany Sakramentem Chrztu i sukcesją apostolską. Newman odpowiada na indywidualizm i nonkonformizm epoki, wskazując, że posłuszeństwo Chrystusowi musi być posłuszeństwem Jego widzialnej wspólnocie, a nie samemu sobie. Sukcesja kapłańska jest historyczną gwarancją trwałości Kościoła aż do końca świata.

„Kościół chrześcijański jest po prostu i dosłownie stronnictwem, czyli wspólnotą powołaną przez Chrystusa.”

Kazanie broni zasady wierności dawnym ścieżkom religii wobec ducha postępu i nowatorstwa epoki: wiedza religijna jest objawiona i nie dopuszcza ulepszeń, w przeciwieństwie do wiedzy świeckiej. Newman wykazuje, że w historii Kościoła oddalenie od źródeł zawsze oznaczało skażenie, nie oświecenie. Konkluduje, że chrześcijańska zależność i pokora wobec tradycji jest cechą dojrzałego charakteru chrześcijańskiego.

„Im bardziej wznosimy się ku czasom Adama, Noego, Abrahama czy Hioba, tym czystsze światło prawdy zyskujemy; w miarę jak się od nich oddalamy, napotykamy zabobon, fanatyczne wybryki, bałwochwalstwo i niemoralność.”

Kazanie o Bożych wezwaniach przez całe życie człowieka: od chrztu, przez zdarzenia Opatrzności, po wewnętrzne oświecenia. Chrystus wzywa nas wielokrotnie — do wyższego stanu świętości, nie tylko raz w przeszłości. Kluczem jest natychmiastowe, bezwarunkowe posłuszeństwo, jak u Samuela, Pawła i Apostołów.

„Pojawia się jakaś kusząca propozycja; grozi nam jakaś nagana lub dyskredyt; albo musimy rozstrzygnąć i wyznać, co jest prawdą, a co błędem.”

Jozjasz wyrósł wśród bałwochwalstwa i nie znał Prawa Mojżeszowego, a mimo to od 16. roku życia szukał Boga — kierowany naturalnym sumieniem i czułym sercem. Odkrycie Prawa jedynie pogłębiło jego pokorę i gorliwość. Newman ukazuje go jako wzór reformatora łączącego prostotę serca z nieugięcią — i jako dowód, że każdy człowiek ma dosyć światła, by być pobożnym.

„Cokolwiek czynił, czynił to całym sercem: „Nie było przed nim króla podobnego mu, który nawróciłby się do Pana całym swym sercem, i całą swą duszą, i całą swą mocą, według całego Prawa Mojżesza"[^FN20].”

Kazanie na święto Ofiarowania Najśw. Panny Maryi (miane do zakonnic) ukazuje Maryę jako pierwszą zakonnicę i wzór dla życia konsekrowanego. Pelczar opisuje Jej dobrowolne wejście do świątyni jako prefigurację profesji zakonnej i omawia, jak Marya złożyła ofiarę z przywiązań rodzinnych, wygód materialnych, własnej woli oraz własnej chwały. Kazanie jest zachętą do pełnego i radosnego pójścia za głosem powołania, z ufnością oddając Bogu wszystko, nawet rzeczy bliskie sercu.

„Posłuszna najlżejszym natchnieniom Bożym, wyprasza sobie zezwolenie rodziców, którzy zresztą, według starego po”

Kazanie wygłoszone do młodzieży na początku roku szkolnego ukazuje Serce Jezusa jako skarbiec trzech wielkich potrzeb człowieka: mądrości (prawdy), świętości (cnoty) i życia (miłości). Przeciwstawia mądrość Bożą mądrości światowej prowadzącej do sceptycyzmu i pychy. Adresowane do tych szukających sensu, kierunku w życiu i prawdziwego ideału.

„Ja matka pięknej miłości i bogobojności, i uznania i nadziei świętej. We mnie wszelka łaska drogi i prawdy, we mnie wszystka nadzieja żywota i cnoty.”

Skarga otwiera sejm modlitwą o mądrość Bożą dla senatorów stojących wobec kryzysu Rzeczypospolitej. Wykłada, jakie wady charakteru — pycha, niezgoda, obłuda, pochlebstwo pospólstwu — zamykają dostęp do tej mądrości, i wzywa do oczyszczenia sumień przez sakramenty jako warunek dobrej rady.

„Jeśli kto z was potrzebuje mądrości, niech jej prosi od Pana Boga, który wszytkim hojnie daje, a nie wymawia: a dana mu będzie.”

Skarga broni monarchii jako najlepszego ustroju zgodnego z rozumem i Pismem, a piętnuje przebraną wolność szlachecką jako pychę i swowolność niszczącą powagę królewską. Trzy warstwy wolności (od grzechu, od obcych tyranów, od tyranii własnych królów) oddziela od czwartej — diabelskiej wolności bez prawa i urzędu — będącej przyczyną upadku.

„Za którym to idzie, iż kto chce, królowi łaje, o nim szemrze, jego się pedagogiem czyni i zelżywie go wspomina.”

Kazanie wygłoszone podczas pierwszej profesji zakonnej Sióstr Miłosierdzia w Australii. Ullathorne wykłada teologię dziewictwa konsekrowanego jako wolnego daru, nie nakazu; opisuje misję apostolską zgromadzenia wśród ubogich i chorych. Kończy modlitwą i błogosławieństwem dla składających śluby.

„Świętość dziewicza — pisze święty Ambroży do swojej siostry, świętej Marceliny — jest tą jedyną cnotą, do której zapraszamy, nie nakazując: jest to ślub, nie nakaz — jest to szczególna łaska, której należy pożądać, lecz która nie jest nigdy narzucana; wymaga ona dla swych wyznawców wybranych i nie chce mieć nic wspólnego z niewolnikami.”

Cztery kazania kikuyuańskie (Salford, 1913) analizują trzy stronnictwa Kościoła anglikańskiego (High, Low, Broad) i ich niemożliwe do pogodzenia rozbieżności w sprawach spowiedzi, Eucharystii i samej natury Kościoła. Benson z miłością, ale stanowczo dowodzi, że ciało, które nie podjęło decyzji w kwestiach zasadniczych wiary, nie może rościć pretensji do bycia Kościołem Chrystusa.

„Żywię szczere współczucie i zainteresowanie dla braci chrześcijan.”

Obszerny list pasterski do młodzieży szkół średnich i seminariów nauczycielskich, analizujący fałszywe teorie życia (epikureizm, pesymizm, agnostycyzm) i przeciwstawiający im chrześcijańską filozofię życia. Arcybiskup wskazuje na powołanie człowieka do zjednoczenia z Bogiem, wartość cierpienia jako oczyszczenia i służby bliźnim jako treści życia chrześcijańskiego, a następnie omawia ideały religijne, narodowe i społeczne.

„O szczęście wasze mi chodzi, młodzi przyjaciele! O to, aby każdy z was od młodości nauczył się nosić swą godność ludzką szlachetnie i dostojnie i żaden później nie wybuchnął spóźnioną skargą: „zmarnowałem życie!"”

Uroczystość 1300-lecia misji świętego Augustyna jest okazją do dziękczynienia za tysiąclecie pełnego katolicyzmu w Anglii — chrześcijaństwa hierarchicznego, sakramentalnego i zjednoczonego z Rzymem. Chrześcijaństwo przyniesione przez świętego Augustyna obejmowało Wcielenie, Mszę i sakramenty, kształtując przez wieki modlitwę, prawo i kulturę angielską. Anglia czeka na nowe nawrócenie, bo Apostołowie nigdy nie przestają działać przez wstawiennictwo w Niebie.

„Jest tylko jedno chrześcijaństwo — używając tego słowa w jego właściwym sensie.”

Dyskursy X–XI wyjaśniają, dlaczego ludzie nie przyjmują katolicyzmu: brak wiary pojętej jako bezwarunkowe poddanie żywemu autorytetowi, a nie prywatny osąd na podstawie Pisma. Newman pokazuje, że protestancka «wiara» jest tylko zmiennym mniemaniem — kto naprawdę wierzy, nie może wątpić. Dyskurs XII, wygłoszony przy otwarciu Oratorium Londyńskiego, kreśli historię Kościoła jako ciągłego tryumfu nad kolejnymi potęgami świata.

„Jest przyzwoleniem na naukę jako prawdziwą, której nie widzimy, której nie możemy dowieść, ponieważ Bóg mówi, że jest prawdziwa, a On kłamać nie może.”

Kazanie niedzieli Trójcy Świętej traktuje Ewangelię jako powierzone wierzącym dziedzictwo, które mają strzec i przekazywać. Newman ostrzega przed rozmywaniem prawd wiary przez pospolite i próżne gadania — relatywizm i modne opinie. Wiara jest skarbem złożonym w ręce Kościoła.

„strzeż tego, co ci powierzono, unikając pospolitych i próżnych gadań o”

Kazanie na święto Piotra Apostoła broni szczególnej godności kapłaństwa chrześcijańskiego jako kontynuacji posłania Chrystusa. Newman wykazuje, że słudzy Ewangelii są rzeczywistymi zastępcami Chrystusa w potrójnym urzędzie Proroka, Kapłana i Króla. Sukcesja apostolska jest warunkiem trwania pełni Ewangelii.

„Jak Mnie posłał Ojciec, tak i Ja was posyłam.”

Newman zestawia postawy Abrahama i Lota jako wzorcowe wybory wobec pokus świata: Abraham opuszcza Sodom kierowany wiarą i wolą Bożą, Lot natomiast coraz głębiej wiąże się z cywilizacją skazaną na zagładę. Kazanie analizuje, jak przywiązanie do doczesnych dóbr i interesów stopniowo przytępia zdolność do słyszenia głosu Bożego. Wnioskuje, że prawdziwy chrześcijanin musi dokonać radykalnego wyboru: uczynić Boga, a nie świat, centrum swojego działania.

„Nikt naprawdę nie może być chrześcijaninem, kto czyni ze swych doczesnych interesów główny cel swego działania.”

Kazanie przypomina, że przez chrzest i inne sakramenty otrzymaliśmy wielkie przywileje i zobowiązania duchowe. Przyjęcie sakramentów bez odpowiedniego usposobienia jest niebezpiecznym nadużyciem łaski. Newman wzywa do życia godnego otrzymanych darów — do świętości praktycznej, nie tylko wyznania.

„Lecz powiecie, że może wciąż jeszcze macie wpływ na swe dzieci i podopiecznych i możecie skłonić ich do przyjścia, choćby przekroczyli wiek.”

Na przykładzie buntu Koracha Newman analizuje mechanizm schizmy i oporu wobec hierarchii kościelnej. Buntownicy działali z pozoru racjonalnie i w imię wolności, a jednak grzeszyli przeciw Bożemu porządkowi. Kazanie ostrzega przed lekkomyślnym kwestionowaniem autorytetu kościelnego pod pozorem rozumu.

„Mówili: „Za dużo sobie bierzecie, skoro całe zgromadzenie jest święte, każdy z nich, i Pan jest wśród nich; dlaczego więc wynosicie się ponad zgromadzenie Pańskie?"”

Kazanie o tajemnicy pobożności — Wcieleniu jako fundamencie chrześcijańskiego uświęcenia. Chrystus stał się człowiekiem, by człowiek mógł uczestniczyć w Bożej naturze; oddzielenie od świata i nowe narodzenie jako droga do świętości są możliwe tylko przez Jego pośrednictwo. Newman wskazuje na konkretną przemianę życiową, jakiej domaga się wiara w Wcielenie.

„Stąd też święty Paweł przeciwstawia Jego godność godności Aniołów, najwyższych spośród stworzeń, pragnąc ukazać nieskończoną wyższość Syna.”

Newman analizuje grzech szukania ludzkiej chwały zamiast Bożej: nie jest złem sama miłość pochwały, lecz szukanie jej u zepsutego świata kosztem Boga. Mówi szczególnie do młodych lękających się szyderstwa i do nawracających się, którzy muszą stawić czoło dawnym towarzyszom. Wskazuje na sąd ostateczny jako perspektywę relatywizującą wszelkie ludzkie oceny.

„Musicie miłować chwałę u Boga bardziej niż chwałę u ludzi.”

Fałszywa pobożność polega na gardzeniu codziennym zajęciem jako niegodnym ducha — ale Chrystus uświęcił pracę przez Wcielenie. Prawdziwa duchowość to czynić wszystko gorliwie ku chwale Bożej, widząc Chrystusa w zajęciach i obowiązkach stanu. Newman opisuje pięć motywacji chrześcijanina w pracy: umartwienie, świadectwo, wdzięczność, pokora i ochrona przed próżnymi myślami.

„Ogółem rzecz biorąc, to, co powiedziałem, sprowadza się do tego: że podczas gdy Adam skazany był na pracę jako na karę, Chrystus przez swe przyjście uświęcił ją jako środek łaski i ofiarę dziękczynną — ofiarę, którą należy radośnie składać Ojcu w Jego imię.”

Różnorodność opinii religijnych nie pochodzi z niemożliwości znalezienia prawdy, lecz z lenistwa i nieposłuszeństwa w jej szukaniu. Zdolności umysłowe nie gwarantują znalezienia prawdy religijnej — wiara to łaska, nie talent; zazwyczaj ci, którzy odrzucają Ewangelię, czynią to z pychy lub moralnych słabości. Drogą do prawdy jest posłuszeństwo sumieniu i wytrwałe, pokorne szukanie.

„„*Szukajcie*, a znajdziecie" — taka jest Boża zasada.”

Kazanie przestrzega pokutnika przed czterema niebezpieczeństwami: niecierpliwym szukaniem nowej drogi życia zanim Bóg jej wskaże, nadmierną surowością ascetyczną, pochopnym składaniem ślubów oraz działaniem bez rady duchownej. Newman uczy, że prawdziwa pokuta wymaga cierpliwego czekania na wolę Bożą i prowadzenia się cudzym doświadczeniem. Wzorem jest święty Paweł czekający przez lata na wyraźne powołanie.

„„Czekaj na Pana" — czekaj, aż przemówi.”

Ostatnie kazanie cyklu — kazanie pożegnalne wygłoszone na rok przed odejściem Newmana do Kościoła katolickiego — medytuje nad motywem rozstania: Chrystus na Ostatniej Wieczerzy, Jakub opuszczający dom, Naomi i Rut, Dawid i Jonatan, Paweł żegnający starszych w Efezie. Newman zachęca słuchaczy, by — choć nie wiedzą, co przyniesie przyszłość — ufali, że Bóg jest z nimi w ich własnym Kościele, póki nie da znaku odejścia. Kończąc, prosi ich o modlitwę za tego, kto im przez lata służył.

„Dlatego biorę was na świadków tego dnia, że jestem czysty od krwi wszystkich; nie uchylałem się bowiem od zwiastowania wam całej rady Bożej.”

Na nawrócenie świętego Pawła Newman opisuje szczególny charyzmat Apostoła: zdolność do głębokiego, osobistego współczucia z ludzką naturą, która czyniła z niego kogoś bliskiego każdemu człowiekowi. To nie surowość, lecz serdeczność była źródłem jego apostolskiej władzy. Kazanie jest medytacją nad apostolskim wzorcem miłości jako narzędziem zbawienia dusz.

„Jego współczucie było środkiem jego wpływu; jego serdeczność była tytułem i narzędziem jego władztwa.”

Ks. Marian Morawski przedstawia cykl dziewięciu systematycznych nauk teologicznych o Sercu Jezusa jako sercu Kościoła — źródle hierarchii, sakramentów, ofiary mszalnej, prawa kościelnego, historii i hierarchii mistycznej. Serce Jezusa jawi się jako cel, do którego dąży całe stworzenie, Kościół i wieczna chwała. Adresowane do tych pragnących pogłębić wiarę intelektualnie i znaleźć swoją drogę duchową.

„Wszystko jest wasze, wy zaś Chrystusowi, a Chrystus Boży”

Teologiczny wykład o wzniosłości nabożeństwa do Najświętszego Serca: Serce Jezusa jest najzacniejszą częścią człowieczeństwa Boga, zbiornikiem krwi Bożej, siedliskiem Ducha Świętego i organem miłości Boga ku Bogu. Cześć tego Serca to filozofia chrześcijańska w najgłębszym sensie. Adresowany do intelektualnie powątpiewających i szukających najgłębszego wyrazu wiary.

„Cześć przeto Serca Jezusa, to filozofia chrześcijańska, to szczyt mądrości chrześcijańskiej!”

Kazanie o roli prawa w Rzeczypospolitej: Skarga wykłada hierarchię praw (Boskie, kościelne, królewskie) i wskazuje konkretne złe prawa polskie — zniesienie egzekucji sądów duchownych (1563) i konfederację warszawską (1573) — jako źródło herezji, łupiestwa kościołów i bezkary zbrodniarzy. Wzywa do usunięcia niesprawiedliwych ustaw.

„Biada tym, którzy stawią prawa nieprawe i, pisząc, niesprawiedliwość piszą, aby ucisnęli ubogie na sądach i gwałt czynili w sprawie podłych ludu mego.”

Przedmowa do zbioru kazań stanowi manifest reformy katolickiego przepowiadania w Anglii XIX wieku. Ullathorne krytykuje stylistykę dworsko-literacką i wskazuje Ojców Kościoła jako wzór kaznodziejstwa skupionego na słuchanym słowie Bożym. Kulminuje wezwaniem do apostolatu adresowanym wprost do współczesnych kaznodziejów angielskich.

„Kaznodzieja stoi na górze błogosławieństw, u stóp Syna Bożego; nie zstępuje do tłumu ludzkich namiętności wrzących na równinie poniżej, lecz panuje nad nimi, wzywa je do siebie, uświadamia im ich przyrodzoną niemoc, wynosząc je ku rzeczom bardziej Bożym, i tak je leczy.”