Gdy szukam swojej drogi albo decyzji

Nauki rekolekcyjne w dwóch częściach: o aniołach jako wzorach posłuszeństwa czynnego i biernego, uwielbienia i czystości; oraz o świętym Piotrze w pięciu odsłonach — powołanie, nawrócenie woli, upadek i pokuta, i misja pasterska. Centrum całości jest osobista relacja duszy z Chrystusem, pogłębiana przez sakramenty i nieustannie odnawiane nawrócenie.

„Jedyne pytanie, jakie mnie dotyczy: Czego chce Bóg?”

Cztery kazania karmelickie i notatka rekolekcyjna rozwijają temat Chrystusa jako Drogi (posłuszeństwo woli — etap oczyszczenia), Prawdy (Chrystus jako wyjaśnienie całego systemu dogmatycznego — etap oświecenia) i Życia (miłość jako serce religii — etap zjednoczenia). Benson przestrzega przed dwoma typami defektywnego katolicyzmu — posłuszeństwem bez rozumienia i wiedzą bez serca — i ukazuje spiralny postęp przez wszystkie trzy etapy.

„Religia to nie samo posłuszeństwo, nie sama wiedza, lecz Miłość.”

Cztery luźne kartki konferencyjne: o obiektywnej wartości ceremonii (kult jako czyn wobec Boga, nie człowieka — zasada zilustrowana Dawidem i Michal); o angielskich męczennikach elizbietańskich jako wzorach wierności wbrew intelektualnym i cielesnym pokusom; o współczesnych zagrożeniach dla religii (indywidualizm, socjalizm, deizm transcendencji i panteizm immanencji); i katechetyczne wyjaśnienie nauki o odpustach w powiązaniu z czyśćcem i wstawiennictwem Kościoła.

„Gdy raz się to pojmie, Kult Boży staje się czymś innym i cudownie realnym — już nie zależy od twego nastroju.”

Hedley dowodzi na przykładzie historii Walii, że pełne chrześcijaństwo obejmuje określone nauczanie, ofiarę eucharystyczną i posługę sakramentalną, których brakuje protestantyzmowi. Utrata Mszy i sakramentów po Reformacji ogołociła naród z prawdziwej wiary przez pokolenia, choć Bóg nigdy nie opuszcza ludu całkowicie. Tylko Kościół Katolicki zachowuje chrześcijaństwo Chrystusowe w całości i ciągłości apostolskiej.

„Lecz chrześcijaństwo Chrystusowe jest chrześcijaństwem określonego nauczania religijnego, ofiary eucharystycznej i posługi sakramentalnej”

Miłość bliźniego wyrażona czynem wzmaga miłość Boga i prowadzi duszę do nawrócenia oraz otwarcia na łaskę. Apostołowie — od świętego Augustyna z Anglii po współczesnych misjonarzy — są posłani przez Chrystusa, by czynić Go obecnym przez słowo i sakramenty, a ich wstawiennictwo w Niebie przekracza skuteczność ich ziemskiej pracy. Maryja jako Arka Przymierza przybliża Boga do dusz przez swoje macierzyńskie wstawiennictwo i jest niezbędna w porządku łaski Nowego Przymierza.

„Apostołowie nie umierają. Anglia czeka na kolejne nawrócenie.”

Obszerny list pasterski omawiający chrześcijańskie zasady życia państwowego — Hlond wywodzi, że Państwo pochodzi z prawa przyrodzonego i od Boga, a więc powinno mu być posłuszne; szczegółowo omawia relację Państwa do jednostki, rodziny i Kościoła. List stanowi kompendium katolickiej nauki społecznej zastosowanej do realiów odrodzonej Polski, z przestrogą przed ustrojami totalitarnymi odbierającymi obywatelom godność. Zawiera też wykład zasad współpracy i rozdziału Kościoła i Państwa.

„Źródło i normy etyki państwowej Państwo jest od Boga, ale nie jest Bogiem, a więc nie jest źródłem prawa obyczajowego, nie stwarza moralności ani nie ustanawia jej normy,”

Newman wyjaśnia, jak zarazem wyznawać wiarę odważnie i unikać ostentacji: głównym sposobem jest posłuszeństwo Kościołowi i jego ustanowieniom, które zdejmują z nas ciężar osobistego przechwałania. Zwykłe życie wiernego chrześcijanina samo w sobie — bez zamierzenia — objawia Chrystusa przez słowa i czyny, które inni zapamiętują i które pobudzają do naśladowania. Tam, gdzie konieczne jest jawne upomnienie lub wyznanie publiczne, należy czynić to łagodnie, bez pozy i w duchu pokory.

„Wasze słowa i uczynki wykażą z biegiem czasu — jak się mówi — gdzie jest wasz skarb i wasze serce.”

Newman radzi wszystkim doznającym religijnych wątpliwości, rozterek i zniechęcenia jedno lekarstwo: codzienne, pokorne wypełnianie powszednich obowiązków. Spekulacja, emocje i szukanie nowych nauczycieli nie rozwiązują wątpliwości; praktyczne posłuszeństwo w małych rzeczach — mówienie prawdy, uczciwość, łagodność — stopniowo przynosi jasność i pokój. Cierpliwe czekanie na Boga przy jednoczesnym strzeżeniu Jego drogi jest jedyną pewną metodą wyjścia z duchowego zamętu.

„Wszystkim zatem, którzy w jakikolwiek sposób popadli w rozterkę — którzy pragną światła, lecz znaleźć go nie mogą — dać należy jedno napomnienie: bądźcie posłuszni.”

Kazanie na święto Ofiarowania Najśw. Panny Maryi (miane do zakonnic) ukazuje Maryę jako pierwszą zakonnicę i wzór dla życia konsekrowanego. Pelczar opisuje Jej dobrowolne wejście do świątyni jako prefigurację profesji zakonnej i omawia, jak Marya złożyła ofiarę z przywiązań rodzinnych, wygód materialnych, własnej woli oraz własnej chwały. Kazanie jest zachętą do pełnego i radosnego pójścia za głosem powołania, z ufnością oddając Bogu wszystko, nawet rzeczy bliskie sercu.

„Posłuszna najlżejszym natchnieniom Bożym, wyprasza sobie zezwolenie rodziców, którzy zresztą, według starego po”

Kazanie wygłoszone do młodzieży na początku roku szkolnego ukazuje Serce Jezusa jako skarbiec trzech wielkich potrzeb człowieka: mądrości (prawdy), świętości (cnoty) i życia (miłości). Przeciwstawia mądrość Bożą mądrości światowej prowadzącej do sceptycyzmu i pychy. Adresowane do tych szukających sensu, kierunku w życiu i prawdziwego ideału.

„Ja matka pięknej miłości i bogobojności, i uznania i nadziei świętej. We mnie wszelka łaska drogi i prawdy, we mnie wszystka nadzieja żywota i cnoty.”

Skarga otwiera sejm modlitwą o mądrość Bożą dla senatorów stojących wobec kryzysu Rzeczypospolitej. Wykłada, jakie wady charakteru — pycha, niezgoda, obłuda, pochlebstwo pospólstwu — zamykają dostęp do tej mądrości, i wzywa do oczyszczenia sumień przez sakramenty jako warunek dobrej rady.

„Jeśli kto z was potrzebuje mądrości, niech jej prosi od Pana Boga, który wszytkim hojnie daje, a nie wymawia: a dana mu będzie.”

Skarga broni monarchii jako najlepszego ustroju zgodnego z rozumem i Pismem, a piętnuje przebraną wolność szlachecką jako pychę i swowolność niszczącą powagę królewską. Trzy warstwy wolności (od grzechu, od obcych tyranów, od tyranii własnych królów) oddziela od czwartej — diabelskiej wolności bez prawa i urzędu — będącej przyczyną upadku.

„Za którym to idzie, iż kto chce, królowi łaje, o nim szemrze, jego się pedagogiem czyni i zelżywie go wspomina.”

Kazanie wygłoszone podczas pierwszej profesji zakonnej Sióstr Miłosierdzia w Australii. Ullathorne wykłada teologię dziewictwa konsekrowanego jako wolnego daru, nie nakazu; opisuje misję apostolską zgromadzenia wśród ubogich i chorych. Kończy modlitwą i błogosławieństwem dla składających śluby.

„Świętość dziewicza — pisze święty Ambroży do swojej siostry, świętej Marceliny — jest tą jedyną cnotą, do której zapraszamy, nie nakazując: jest to ślub, nie nakaz — jest to szczególna łaska, której należy pożądać, lecz która nie jest nigdy narzucana; wymaga ona dla swych wyznawców wybranych i nie chce mieć nic wspólnego z niewolnikami.”

Cztery kazania kikuyuańskie (Salford, 1913) analizują trzy stronnictwa Kościoła anglikańskiego (High, Low, Broad) i ich niemożliwe do pogodzenia rozbieżności w sprawach spowiedzi, Eucharystii i samej natury Kościoła. Benson z miłością, ale stanowczo dowodzi, że ciało, które nie podjęło decyzji w kwestiach zasadniczych wiary, nie może rościć pretensji do bycia Kościołem Chrystusa.

„Żywię szczere współczucie i zainteresowanie dla braci chrześcijan.”

Obszerny list pasterski do młodzieży szkół średnich i seminariów nauczycielskich, analizujący fałszywe teorie życia (epikureizm, pesymizm, agnostycyzm) i przeciwstawiający im chrześcijańską filozofię życia. Arcybiskup wskazuje na powołanie człowieka do zjednoczenia z Bogiem, wartość cierpienia jako oczyszczenia i służby bliźnim jako treści życia chrześcijańskiego, a następnie omawia ideały religijne, narodowe i społeczne.

„O szczęście wasze mi chodzi, młodzi przyjaciele! O to, aby każdy z was od młodości nauczył się nosić swą godność ludzką szlachetnie i dostojnie i żaden później nie wybuchnął spóźnioną skargą: „zmarnowałem życie!"”

Uroczystość 1300-lecia misji świętego Augustyna jest okazją do dziękczynienia za tysiąclecie pełnego katolicyzmu w Anglii — chrześcijaństwa hierarchicznego, sakramentalnego i zjednoczonego z Rzymem. Chrześcijaństwo przyniesione przez świętego Augustyna obejmowało Wcielenie, Mszę i sakramenty, kształtując przez wieki modlitwę, prawo i kulturę angielską. Anglia czeka na nowe nawrócenie, bo Apostołowie nigdy nie przestają działać przez wstawiennictwo w Niebie.

„Jest tylko jedno chrześcijaństwo — używając tego słowa w jego właściwym sensie.”

Dyskursy X–XI wyjaśniają, dlaczego ludzie nie przyjmują katolicyzmu: brak wiary pojętej jako bezwarunkowe poddanie żywemu autorytetowi, a nie prywatny osąd na podstawie Pisma. Newman pokazuje, że protestancka «wiara» jest tylko zmiennym mniemaniem — kto naprawdę wierzy, nie może wątpić. Dyskurs XII, wygłoszony przy otwarciu Oratorium Londyńskiego, kreśli historię Kościoła jako ciągłego tryumfu nad kolejnymi potęgami świata.

„Jest przyzwoleniem na naukę jako prawdziwą, której nie widzimy, której nie możemy dowieść, ponieważ Bóg mówi, że jest prawdziwa, a On kłamać nie może.”

Ks. Marian Morawski przedstawia cykl dziewięciu systematycznych nauk teologicznych o Sercu Jezusa jako sercu Kościoła — źródle hierarchii, sakramentów, ofiary mszalnej, prawa kościelnego, historii i hierarchii mistycznej. Serce Jezusa jawi się jako cel, do którego dąży całe stworzenie, Kościół i wieczna chwała. Adresowane do tych pragnących pogłębić wiarę intelektualnie i znaleźć swoją drogę duchową.

„Wszystko jest wasze, wy zaś Chrystusowi, a Chrystus Boży”

Teologiczny wykład o wzniosłości nabożeństwa do Najświętszego Serca: Serce Jezusa jest najzacniejszą częścią człowieczeństwa Boga, zbiornikiem krwi Bożej, siedliskiem Ducha Świętego i organem miłości Boga ku Bogu. Cześć tego Serca to filozofia chrześcijańska w najgłębszym sensie. Adresowany do intelektualnie powątpiewających i szukających najgłębszego wyrazu wiary.

„Cześć przeto Serca Jezusa, to filozofia chrześcijańska, to szczyt mądrości chrześcijańskiej!”

Kazanie o roli prawa w Rzeczypospolitej: Skarga wykłada hierarchię praw (Boskie, kościelne, królewskie) i wskazuje konkretne złe prawa polskie — zniesienie egzekucji sądów duchownych (1563) i konfederację warszawską (1573) — jako źródło herezji, łupiestwa kościołów i bezkary zbrodniarzy. Wzywa do usunięcia niesprawiedliwych ustaw.

„Biada tym, którzy stawią prawa nieprawe i, pisząc, niesprawiedliwość piszą, aby ucisnęli ubogie na sądach i gwałt czynili w sprawie podłych ludu mego.”

Przedmowa do zbioru kazań stanowi manifest reformy katolickiego przepowiadania w Anglii XIX wieku. Ullathorne krytykuje stylistykę dworsko-literacką i wskazuje Ojców Kościoła jako wzór kaznodziejstwa skupionego na słuchanym słowie Bożym. Kulminuje wezwaniem do apostolatu adresowanym wprost do współczesnych kaznodziejów angielskich.

„Kaznodzieja stoi na górze błogosławieństw, u stóp Syna Bożego; nie zstępuje do tłumu ludzkich namiętności wrzących na równinie poniżej, lecz panuje nad nimi, wzywa je do siebie, uświadamia im ich przyrodzoną niemoc, wynosząc je ku rzeczom bardziej Bożym, i tak je leczy.”