Gdy walczę z pokusą albo nałogiem

Dwa cykle kazań: cztery wykładające zasadę sakramentalną (świat, Wcielenie i religia chrześcijańska jako wzajemnie przenikające się warstwy duchowe i materialne, wymagające właściwych dyspozycji), oraz dwa o Mocnym i Mocniejszym — analizujące personalność i metody diabła oraz Chrystusa jako jedyną ucieczkę przez sakramentalne zjednoczenie. Wydawca dołącza uwagi o rozbieżnościach z doktryną anglikańską.

„Prawda jest taka, że świat jest sakramentalny; istnieje świat duchowy i nie jest on oddzielony, lecz ściśle powiązany.”

Przemówienie do Związku Całkowitej Wstrzemięźliwości o istocie i skutkach pijaństwa. Burke dowodzi, że demon niepowściągliwości jest jedynym grzechem, który niszczy sam obraz Boży w człowieku (rozum, miłość, wolność), znieważa Chrystusa Odkupiciela przez poniżenie Jego ludzkiej natury, i jako jedyny czyni człowieka niezdolnym do przyjęcia sakramentów i skruchy w chwili śmierci. Wzywa do apostolatu trzeźwości.

„Jest nim straszliwy Demon Niepowściągliwości. On jedyny może podnieść swe zwyrodniałe czoło i znieważyć Boga Wszechmogącego nie tylko jako dawcę łaski, lecz jako samego Twórcę natury.”

Newman komentuje kuszenie Chrystusa na pustyni jako wzorzec dla każdego chrześcijanina: post i wyrzeczenie nie są dziś mniej potrzebne niż były Mu. Nie chodzi o to, że post jest celem samym w sobie, lecz o to, że bez niego łatwo ulec pokusom, które na wszystkich czyhają. Kazanie wzywa do odważnego spojrzenia na własne słabości i do traktowania prób jako drogi upodobnienia do Chrystusa.

„Niechaj więc chrześcijanie nie trwożą się, nawet jeśli stwierdzają, że są narażeni na myśli, od których odwracają się z odrazą i przerażeniem.”

Saul wytrwał przez siedem dni próby, lecz upadł w ósmym — złożył ofiarę bez kapłańskiego upoważnienia, bo nie doczekał Samuela. Newman wyciąga pięć typów upadków z tej historii: kłamstwo i kradzież z niecierpliwości, pozorna religijność bez posłuszeństwa, wytrwanie tylko przez część próby, trzymanie się litery bez ducha. Obrzędowość bez posłuszeństwa serca jest samooszukiwaniem się.

„Postąpiłeś nierozważnie; nie zachowałeś przykazania Pana, Boga twego, które ci nakazał; gdyż teraz byłby Pan utwierdził królestwo twoje nad Izraelem na wieki.”

Ciekawość doświadczenia grzechu jest pierwszą i najgroźniejszą pułapką szatana — tak było od Ewy w raju. Kazanie szczegółowo opisuje mechanizm, przez który jednorazowe przekroczenie granicy prowadzi do przyzwyczajenia i zniewolenia: sumienie milknie, rozeznanie słabnie, wola ulega. Jedyna skuteczna obrona to uciekanie przed pokusą u jej zarania i czuwanie z modlitwą.

„Złudzenie to pochodzi z przebiegłości szatana, ojca kłamstwa, który dobrze wie, że jeśli raz zdoła nas skłonić do grzechu, łatwo sprawi, byśmy zgrzeszyli po raz drugi i trzeci, aż w końcu pojmani będziemy przez niego według jego woli[^FN3].”

Grzech Adama polegał na ciekawości zakazanej wiedzy — chęci poznania zła bez doświadczania go, co jest atrybutem tylko Boga. Upadek oznaczał utratę prostoty i skierowanie uwagi na siebie. Kazanie omawia pięć form zakazanej wiedzy we współczesności: zła ciekawość młodych, wiedzę 'naukową' usprawiedliwiającą grzech, cynizm 'znawców świata', chorobliwe rozmyślanie nad własnym złem, pychę teologiczną. Chrystus daje łaskę prostoty — powrotu do niewinności.

„Adam, gdy zgrzeszył i poczuł się upadłym, zamiast uczciwie porzucić to, czym się stał, wolał się ukryć.”

Kazanie antyalkoholowe wygłoszone w australijskich tawernach; Ullathorne opisuje mechanizm narastania nałogu pijaństwa, jego skutki dla ciała, rodziny i duszy. Opierając się na Chryzostomie, ukazuje drogę wyjścia: uznanie grzechu, skrucha i korzystanie z sakramentów. Skierowane do mężczyzn zmagających się z uzależnieniem.

„Pijaństwo jest nałogiem, który im bardziej mu dogadzamy, tym bardziej podniebienie słabnie i marnieje, im mniej apetyt cieszy się z nasycenia, tym bardziej łaknie.”

Kazanie kontynuuje temat syna marnotrawnego, skupiając się na hazardzie jako grzechu społecznym trawiącym angielskie towarzystwo — od salonów Mayfair po ulice East Endu. Vaughan analizuje naturę hazardu, odróżniając jego umiarkowane uprawianie od nałogu prowadzącego do ruiny, i kończy gorącym wezwaniem do nawrócenia skierowanym do wszystkich, którzy trwonią swoje dobra. Powrót do Ojca jest zawsze możliwy — nigdy nie jest za późno.

„Zatrzymajcie się na chwilę i policzcie, jeśli możecie, godziny cennego czasu zmarnowanego w grze; tak, czas na nią poświęcony, pieniądze w nią rzucone, namiętności przez nią wyzwolone, wady przez nią wywoływane, kłótnie z niej wyrastające, bogactwo przez nią utracone;”

Cztery kazania wielkopiątkowe w katedrze w Lincoln o Krzyżu jako sile przyciągającej przez objawienie niewinności i grzechu, jako zgorszeniu żądającym pokory, jako wzorze posłuszeństwa woli i wreszcie jako źródle mocy przez Eucharystię. Komunia jest darem Ukrzyżowanego — całym Chrystusem wlewanym w duszę.

„Powszechne doświadczenie, że Krzyż przyciąga jak nic innego.”

Vaughan zestawia trzy ewangeliczne obrazy kobiet-grzesznic — jawnogrzesznicę z Ewangelii Jana, Samarytankę i Magdalenę — jako dowody nieskończonego miłosierdzia Chrystusa wobec tych, którzy szczerze żałują. Kaznodzieja ostrzega przed wpływem środowiska na młodą kobietę z wyższych sfer, która bez religijnego wychowania nie ma siły, by oprzeć się pokusom, i może skończyć samobójstwem. Jedyną mocą zdolną odmienić życie grzesznika jest osobowe spotkanie z Jezusem Chrystusem.

„Wzywać grzeszników do nawrócenia, przywodzić ich z ciemności nocy na słoneczny blask swej obecności — oto właśnie sens wielkiej tajemnicy Wcielenia.”