Gdy cierpię i nie rozumiem po co

Kazanie na rzecz szpitala sióstr franciszkanek o przymiotach katolickiego miłosierdzia. Burke wywodzi, że prawdziwa katolicka miłość do ubogich musi wypływać z wiary (rozpoznania Chrystusa w ubogich zgodnie z Mt 25), z nadziei (warunki zbawienia powiązane z dziełami miłosierdzia) i z miłości (zorganizowanej, aktywnej, czcigodnej). Chwali zgromadzenia zakonne jako model służby ubogim z wiarą, nie tylko filantropii.

„Błogosławiony, który rozumie potrzebę ubogiego i nędzarza.”

Dyskurs XVI to wielkopostna medytacja o duchowych cierpieniach Chrystusa w Ogrójcu — Newman tłumaczy, że Jezus świadomie i dobrowolnie otworzył swą duszę na pełen ciężar wszystkich grzechów świata, cierpiąc bardziej niż ktokolwiek, bo jako Bóg z pełnym, nierozproszonym postrzeżeniem bólu. Dyskursy XVII–XVIII uzasadniają chwały Maryi jako niezbędne dla wyznania Wcielenia: tytuł Theotokos jest tarczą przeciw wszelkiej chrystologicznej herezji. Cześć Matki i cześć Syna idą nierozłącznie razem.

„Grzech jest dla nas rzeczą łatwą; mało o nim myślimy; nie pojmujemy, jak Stwórca może o nim myśleć wiele;”

Newman tłumaczy, dlaczego Pismo Święte skupia się na cierpieniu, marności i ciemnej stronie życia: jest to miłosierny dar Boży, który ostrzega nas wcześniej przed złudzeniami i pozwala uniknąć bólu rozczarowania. Człowiek, który nie nauczył się z Biblii, że świat jest marnością, przekona się o tym przez gorzkie doświadczenie; a kto zna tę prawdę zawczasu, może używać świata bez przywiązywania doń serca. Chrześcijański spokój wobec przemijania jest owocem tej biblijnej mądrości, nie smutku ani ucieczki.

„Wielce nam potrzeba (powiadam) usłyszeć, że ten świat jest — wbrew pozorom i częściowym wyjątkom — światem ciemnym; bo inaczej będziemy zmuszeni przekonać się o tym smutnym doświadczeniem — a prędzej czy później musimy się o tym przekonać.”

Kazanie o świętym Szczepanie, pierwszym męczenniku, ukazuje cierpienie za wiarę jako uczestnictwo w krzyżu Chrystusa. Newman dowodzi, że przelana krew jest najwyższym świadectwem i przynosi owoce Kościołowi. Walka z grzechem aż do krwi to miara wierności.

„„Nie oparliśmy się jeszcze aż do krwi, walcząc przeciw grzechowi"[^FN9].”

Kazanie o wytrwałości jako szczególnym powołaniu chrześcijańskim: cierpienie nie jest wypadkiem, lecz obiecaną częścią Ewangelii, podobnie jak błogosławieństwo było częścią Prawa. Newman analizuje los Jakuba i patriarchów jako zapowiedź losu chrześcijanina. Kto przyjmuje krzyż jako swój udział, odnajduje w nim pokój — nie przez stoicyzm, ale przez zjednoczenie z Chrystusem.

„Powołaniem jego było trwać w burzy; samą istotą jego życia było być pielgrzymem; samą osnową dni lat jego — być nielicznymi i złymi.”

Newman ukazuje cierpienie jako szkołę pociechy: kto sam doświadczył bólu, może z autorytetem pocieszać innych. Ale samo cierpienie bez łaski może uczynić człowieka twardym i zawistnym — dopiero łaska Boża przemienia próbę w dar. Paweł jest wzorcem kogoś, czyje utrapienia stały się źródłem empatii dla wszystkich.

„„On pociesza nas we wszystkich naszych utrapieniach, abyśmy i my mogli pocieszać tych, którzy są w jakiejkolwiek niedoli, tą pociechą, którą sami od Boga otrzymujemy."”

Apostołowie po Wniebowstąpieniu cieszyli się, bo zrozumieli, że cierpienie Chrystusa było drogą do chwały — i że ta sama droga jest ich udziałem. Newman przekształca zmartwychwstanie w zasadę duchową: każde cierpienie przeżywane z Chrystusem staje się zalążkiem chwały. Wezwanie do mężnej walki we własnym dniu próby kończy się obietnicą radości nieodebranej.

„Sprawcie się jak mężczyźni w swoim dniu; a gdy dobiegnie końca, Chrystus przyjmie was do siebie, i serce wasze się rozweseli, i radości waszej nikt wam nie odbierze.”

Kazanie na święto św. Macieja w Wielkim Poście wyjaśnia, że wzięcie jarzma Chrystusa jest z natury trudne, a łaska czyni je słodkim — lecz nie przestaje być jarzmem. Newman opisuje chrześcijański charakter przez Błogosławieństwa i miłość z 1 Kor 13 jako wzorzec, który świat pogardza, a który jedynie zwyciężył świat. Przestrzega przed próbą pogodzenia charakteru światowego z chrześcijańskim — jest tylko jedna droga.

„Jedynie ten, kto odrzucił ten świat, może go pokonać; jedynie ten, kto się od niego oderwał, jest niedotykalny dla niego; jedynie ten, kto się go nie boi, może być odważny”

Jeremiasz jako wzór: zaczął z wielką nadzieją reform za Jozjasza, kończył wygnaniem, więzieniem i frustracją. Kazanie uczy, że słudzy Boży w Piśmie zawsze kończyli na zawodzie, bo żniwa są w przyszłości. Szlachetniejszy jest stan poddania woli Bożej niż ufna nadzieja na doraźny sukces — takie poddanie przynosi wewnętrzny pokój i pozwala wytrwać mimo braku widzialnych owoców.

„„Rzucajcie chleb swój na wody, bo po wielu dniach znajdziecie go."”

Kazanie rozwija paradoks: Kościół jest imperium, ale imperium opartym nie na sile, lecz na sprawiedliwości i świętości. Newman wykazuje, że wszystkie królestwa ziemskie rodzą się z niesprawiedliwości i zależą od zła, podczas gdy Kościół zwyciężał przez cierpienie, pokorę i miłość. Władza doczesna i bogactwo przychodzą do Kościoła właśnie dlatego, że ich nie szuka: świętość przyciąga to, od czego się odwraca.

„Zwyciężamy, nadstawiając policzek bijącemu; odpłacając dobrem za zło; modląc się za prześladowcę;”

Pięć kazań niedzielnych (Spanish Place, czerwiec 1912) o rysach religii chrześcijańskiej: tajemnicy (jako potwierdzeniu Objawienia, nie argumencie przeciw niemu), miłości (czyn i prawda, nie sentyment), cierpieniu (znaku autentycznej religii, lecz tylko tego właściwego rodzaju), wyzwoleniu (eschatologicznym celu całego stworzenia) i wewnętrznym Chrystusie (centrum duszy jako Miejscu Najświętszym). Benson łączy doktrynę z ascezą i eschatologią w spójną wizję.

„— Tajemnica zatem nie jest argumentem przeciw, lecz za…”

Kazanie wielkopiątkowe o Męce i śmierci Chrystusa. Burke ukazuje trzy źródła cierpień Pana: sprawiedliwość Ojca wylewająca nagromadzony gniew za grzechy ludzkości, własna nieskończona wrażliwość Chrystusa-Boga na grzech i ból, oraz złość ludzka. Kazanie szczegółowo opisuje Ogród Oliwny, pojmanie, procesy, biczowanie, koronowanie cierniem, drogę krzyżową i ukrzyżowanie jako cenę odkupienia świata.

„Wszyscy, którzy przechodzicie tą drogą, przystąpcie i patrzcie, jeśli jest boleść podobna do boleści mojej.”

Newman odczytuje cierpienie cielesne przez pryzmat Męki Chrystusa: ból sam w sobie nie uświęca, lecz staje się uświęcający, gdy zostaje przyjęty w jedności z cierpiącym Panem jako dobrowolny akt posłuszeństwa woli Bożej. Cierpienie może uindywidualniać i czynić egoistycznym, lecz Ewangelia nakierowuje myśl ze skupienia na sobie ku kontemplacji Chrystusa. Kazanie wzywa do ofiarowania cierpień Bogu jako skarbca łaski przelicytowującego doczesne wygody.

„Ból nie jest już przekleństwem, złem koniecznym, które trzeba znosić w suchym poddaniu się lub biernej wytrwałości — może być uważany wręcz za błogosławieństwo Ewangelii; a będąc błogosławieństwem, dopuszcza, że można go przyjąć dobrze lub źle.”

Krzyż Chrystusa jest jedyną miarą, przez którą wszystko w świecie — radość i ból, dobra i zła — zyskuje właściwe znaczenie. Newman pokazuje, że bez Krzyża życie jest niezrozumiałe, a cierpienie pozbawione sensu. Kto przyjmuje Krzyż jako klucz interpretacyjny rzeczywistości, staje się zdolny do właściwej oceny zarówno złudzeń świata, jak i wartości ofiary.

„Tak więc w Krzyżu i w Tym, który na nim zawisł, wszystko się spotyka; wszystko mu służy, wszystko go potrzebuje. Jest on centrum i wyjaśnieniem wszystkiego.”

Kazanie na rocznicę poświęcenia kaplicy pyta: czy wolno świętować, gdy Kościół jest w ruinie i niewoli? Newman odpowiada twierdząco: radość jest chrześcijańskim obowiązkiem zawsze, bo wynika nie z zewnętrznych okoliczności, lecz z Bożej obecności. Przykłady Ezechiasza, Jozjasza, Ezdrasza i wreszcie Ostatniej Wieczerzy Chrystusa pokazują, że świętowanie pośród kryzysu jest aktem wiary i zaczynem przyszłej odnowy.

„Nie smućcie się, bo radość w Panu jest waszą twierdzą"*[^FN7].”

Kazanie na Zaślubiny Najśw. Panny Maryi ukazuje Ją jako wzór dla dusz żyjących w świecie: służy Bogu przez modlitwę, pracę i apostolstwo, a przy tym doskonale spełnia obowiązki małżeńskie i rodzinne. Pelczar pokazuje, że nawet cierpienie i codzienny trud stają się dla Maryi drogą uświęcenia, i wzywa słuchaczy, by własne obowiązki — domowe, zawodowe i społeczne — spełniali "w duchu Chrystusowym". Kazanie kończy zachęta, by wzorując się na Maryi łączyć pracę ze służbą Bożą i miłosierdziem.

„służyć Bogu znaczy królować. --- Najśw.”

Kazanie na rozpoczęcie nabożeństwa majowego omawia historię i cel kultu maryjnego w Kościele, od pierwszych liturgii i soborów po nabożeństwo majowe ustanowione w XIX w. jako lekarstwo na kryzys wiary po rewolucji francuskiej. Pelczar dowodzi, że Bóg od wieków wymaga czci Maryi jako Bogarodzicy, Królowej nieba i ziemi, i że ta cześć przynosi Kościołowi i każdej duszy błogosławione owoce. Maj jest porą odrodzenia duchowego, a nabożeństwo to zachęta do modlitwy, nawrócenia i gorliwości.

„j Kościół: *Ciesz się, Maryo, wszystkie kacerstwa zniszczyłaś Ty sama.* Do”

Kazanie na święto Najśw. Panny Maryi Pocieszenia pokazuje Maryę jako przyczynę radości, gdyż dała światu Chrystusa — Prawdę, Drogę i Żywot. Pelczar wykłada, że Marya wyprasza wiarę dla pogan i niedowiarków, mądrość nadprzyrodzoną dla wierzących, pociechę dla strapionych na drodze życia, a przez Komunię świętą daje nam Chrystusa jako żywot Boski. Kazanie jest zaproszeniem do szukania w Maryi światła, pociechy i siły na każdym etapie drogi duchowej.

„cokolwiek wzięliśmy od Chrystusa Pana, wszystko to zawdzięczamy pośrednio Najświętszej Jego Matce.”